کفشدوزک 7 نقطه ای

کفشدوزک 7 نقطه‌ای
Coccinella septempunctata L.
Coleoptera: Coccinellidae
کفشدوزک هفت نقطه ای از فراوان ترین و معروف ترین گونه های حشرات شکارچی است که در تمام نقاط مختلف دنیا در مبارزه بیولوژیک کاربرد فراوانی داشته است. لارو و حشرات بالغ از انواع شته های آزاد، گالزا و حتی شته های ریشه، شپشک های نباتی، پسپل ها، تخم و لارو جوان سایر حشرات تغذیه می کند، هر کفشدوزک در دوره لاروی، هزار و هر حشره کامل تا 9000 شته را طعمه خود قرار می دهد.

شکل شناسی
حشره بالغ: نسبتاً بزرگ و به طور 8 ـ 5/5 میلی متر، محدب، با سرسیاه رنگ که از دو طرفین دو چشم پیشرفتگی پیدا نموده است در حاشیه جلویی سرنوار باریک قرمزرنگی مشاهده می شود، شاخک ها دارای قاعده سیاه و بندهای خرمایی رنگ است. سینه سیاه رنگ و دارای حاشیه جلویی صاف که از دو طرف چشم ها را می پوشانند. حاشیه عقبی سینه قوسی است. بالپوش ها به رنگ قرمز نارنجی، کاملاً محدب با حاشیه های صاف و انتهای آن گرد است. سپرچه مثلثی و سیاه رنگ می باشد. روی هر بالپوش سه نقطه سیاه رنگ و یک نقطه سیاه رنگ دیگر نیز به صورت مشترک بین دو بالپوش قرار دارد. سطح زیرین بدن و پاها، سیاه و پوشیده از موهای ظریف و سفید رنگ است.
تخم: تخمها کشیده، و در ابتدا زرد روشن است که به تدریج نارنجی می شود. طول تخم 73/0 ـ 67/0 میلی متر است.
لارو: لارو به رنگ زرد مایل به قهوه ای تا خاکستری مایل به سیاه، به طول 13 ـ 11 میلی متر و دارای لکه های نارنجی رنگ در امتداد طول بدن می باشند. نیم حلقه های پشتی بدن در ناحیه جانبی دارای برجستگی هایی است که روی آنها موهای کوتاه دیده می شود 
شفیره: شفیره به طول 7 ـ 6 میلی متر و از انتهای بدن به برگ متصل می شود.

زیست شناسیاین کفشدوزک به صورت حشره کامل در پناهگاه ها نظیر زیر پوست درختان و شکاف دیواره ها زمستان گذرانی می کند. در بهار هنگامی که دما به 12 ریسد کفشدوزک ها از پناهگاه ها خارج و شروع به تغذیه می نمایند. سپس حشرات بالغ، جفت گیری کرده و در دمای بین 30 ـ 20 درجه سانتی گراد بعد از 4 روز تخمگذاری می نمایند، تخم ها به صورت دسته ای (100 ـ 50 عدد) در زیر برگهای گیاهان قرارمی گیرد. تعداد تخم بین 300 ـ 70 عدد و حداکثر تا 3000 عدد گزارش شده است، لاروهای جوان از تخم خارج شده و در قسمت های مختلف گیاه به جستجوی طعمه می پردازد. این حشره دارای 5 سن لاروی بوده که 10 تا 7 روز طول می کشد. شفیره ها در زیر برگ یانقاط دیگر ثابت شده و پس از یک هفته تا ده روز به حشره بالغ تبدیل می شوند . این کفشدوزک دارای 5 تا 3 نسل در سال است.

درباره ی کفشدوزک

آیا کفشدوزکها مفیدند؟

هنوز بسیاری از مردم نمی دانند که کفشدوزکها حشرات مفیدی هستند، البته همه کفشدوزکها نه، ولی اغلب آنهاحشراتی بسیار سودمندند.

کفشدوزکها، حشرات مضر مانند شته ها را شکار می کنند. آنها قدرت پرواز زیادی دارند. با فرا رسیدن فصل سرما به محلهای زمستانه خود مهاجرت می کنند اما دوباره در بهار سر و کله شان لابه لای بوته های سبزیجات و شاخ و برگ درختان پیدا می شود که به دنبال شکار هستند.

کفشدوزکها به وسیله حشره شناسان تقسیم بندی گشته و از روی نقطه های روی بالهایشان شناسایی می شوند. بعضی از آنها فقط از حشره بخصوصی تغذیه می کنند مثلاً نوعی کفشدوزک که فقط به خوردن شپشک استرالیایی علاقه مند است اما برخی دیگر از کفشدوزکها تغذیه از انواع شته را ترجیح می دهند. با همه اینها وقتی کفشدوزک گرسنه باشد دیگر نوع شکار برایش زیاد فرقی نمی کند، تا جایی که اگر با بی غذایی روبه رو شود ممکن است نوزادان و لاروهای جوان خود را نیز مورد حمله قرار دهد. ضمنا آنها بدشان نمی آید که گاه گداری سری به لانه مورچه ها بزنند و میهمانشان شوند. در این صورت مواد غذایی مورچه ها را نیز نوش جان می کنند.

شناسایی کفشدوزکهای مفید:

همان طور که گفته شد همه کفشدوزکها مفید نیستند. مثلاً کفشدوزکهای جالیز، آفاتی جدی برای خربزه و سایر گیاهان جالیزی به حساب می آیند. همچنین کفشدوزک چغندر که خسارت قابل توجهی روی برگهای چغندر و اسفناج به بار می آورد، اما از آنجایی که اکثر آنها سودمند هستند امروزه انواع مفید را شناسایی و در آزمایشگاه تکثیر نموده و در مزارع و باغات رها می کنند.

کفشدوزکهای مفید

عبارتند از:

کفشدوزکهای نوزده نقطه ای، یازده نقطه ای، دو نقطه ای، ده نقطه ای، چهار لکّه ای و کفشدوزکهای کروی.

تخمگذاری:

مهمترین کفشدوزک مفید، کفشدوزک هفت نقطه ای است. این حشره در مدت یک ماه می تواند سیصد عدد تخم بگذارد، جالب اینکه هر کفشدوزک توان نابود نمودن چهارصد شته را دارا است.

روش مبارزه کفشدوزکها

با شته ها:

کفشدوزکهای مفید با حرص و ولع زیاد به سوی شته ها حمله ور گشته و لاروهای جوان و نوزادان شته ها را می خورند، اما برای تخمگذاری نیز شته ها را شکار کرده و تخمهای خود را در داخل شکم شته ها قرار می دهند. به این ترتیب تخم کفشدوزکها، از مواد غذایی داخل شکم شته ها تغذیه نموده و رشد می کنند، اما شته هایی که مورد حمله قرار گرفته اند به سرعت نابود خواهند شد. مورچه ها تخم شته ها را به لانه خود می برند تا وقتی تخمها رشد کردند و به شته کامل تبدیل شدند از مدفوع آنها که عسلک نامیده می شود تغذیه کنند. در بسیاری از اوقاتکفشدوزکها تخمهای شته ها را از چنگ مورچه ها خارج ساخته و از آن خود می سازند.

كفش دوزك با رنگ‌هاي شادي كه دارد توجه شكارگران حشرات را به خود جلب مي‌كند و هنگامي كه حيواني مزاحم او مي‌شود مايع بدبو و نامطبوعي از خود ترشح مي‌كند. يعني زماني كه احساس خطر مي‌كند مقدار كمي مايع روغني، زرد و بدبو از پاهايش ترشح مي‌شود كه اخطاري براي شكارگران آينده او مثل مورچه‌ها و پرندگان است.
طول اين حشرات بين 15 - 1 ميليمتر است. كفش دوزك‌ها جز سوسك‌ها پاكوتاه و گرد به حساب مي‌آيند و داراي دو شاخك در سر مي‌باشند.
كفش دوزك‌هاي هفت خال، سه خال و نيم در هر يك از طرفين بال‌ها دارند. سينه سياه با دو علامت سفيد در پهلو و سر كوچك و سياه دارند. بال‌ها مخفي است كه در هنگام پرواز باز شده و ظاهر مي‌شوند.
نوزاد كفش دوزك پوستي به رنگ آبي - خاكستري و خال‌هاي زردي در طرفين بدن دارد. اين حشرات در باغ‌ها، جنگل، بيشه‌زارها و علفزارها زندگي مي‌كنند. كفش دوزك هفت خال بيشتر در اروپا ديده مي‌شود.
از حشرات مختلفي تغذيه مي‌كنند اما از خوردن شپش‌ها و شته‌ها بيشتر لذت مي‌برند. اين حشرات به عنوان دوست باغبان شناخته شده‌اند چون آفت‌هاي باغ را مي‌خورند. به طور متوسط كفش دوزك هفت خال بيش از 5000 شته را در طول عمر خود مي‌خورد.
كفش دوزك‌ها در گروه‌هاي بزرگ در محل‌هايي كه معمولاً هر سال در آنجا اتراق مي‌كنند به خواب زمستاني مي‌روند. زيست‌شناسان عقيده دارند كه تجمع كفش دوزك‌ها در محل خواب زمستاني سبب جلب كفش دوزك‌هاي ديگر براي خواب زمستاني در همان محل مي‌شود. كفش دوزك‌ها گروهي و جمعي به طور مطبق (طبقات مختلف) به خواب زمستاني مي‌روند. اين خواب زمستاني كه به صورت گروهي انجام مي‌شود احتمالاً سبب مي‌شود كه گرماي كمتري از دست بدهند و شانس آنها را براي تحمل و به پايان رساندن زمستان سرد افزايش دهد.
فصل جفت‌گيري مي و ژانويه است و جفت‌گيري كفش دوزك‌هاي هفت خال بسيار ديدني است. كفش دوزك ماده در دوران زندگي كوتاه خود بيش از 2000 تخم زرد كوچك مي‌گذارد و به اين دليل نياز به تغذيه كافي از شته دارد. اين تخم‌ها چسبنده بوده و به صورت تك تك يا تجمع كوچك روي گياهان و نباتات ديده مي‌شود.
تعدادي از گونه‌ها گياه‌خوارند و بالغ‌ها بيشتر شكارگران حشرات نرم‌تن هستند. در نتيجه براي كنترل آفات مفيد مي‌باشند. نام كفش دوزك از زمان قرون وسطي آمده. به كفش دوزك اصطلاحاً بانوي سوسك‌ها (Lady beetle) يا بانوي حشرات (Lady bugs) هم مي‌گويند.

500 گونه مختلف كفشدوزك در امريكا و بيش از 5000 گونه در كل جهان وجود دارد. اكثر كفشدوزك ها گوشتخوار هستند. جوانتر ها و حشره هاي نوزاد وقتي كه دما 55 درج فارنهايت يا پايينتر باشد، نمي توانند پرواز كنند. كفشدوزك ها براي شكارچيانشان بسيار بد مزه هستند. بعضي از آنها بوي بسيار بدي از طريق مفصل هاي پايشان ايجاد مي كنند. وقتي كه احساس خطر مي كنند خودشان را به مردن مي زنند و اكثر شكارچيان، حشراتي را كه تكان نمي خورند يا مرده اند را نمي خوردند. اين يكي از روشهاي اين حشره براي دفاع از خود در برابر دشمن است.

كفشدوزك ها عموما چرخه زندگي خود را طي يكسال كامل مي كنند. معروفترين كفشدوزك هاي امريكايي، آن دسته اي هستند كه 7 عدد لكه مشكي روي بالشان دارند. بعد از افسانه اي كه در مورد حضرت مريم وجود دارد به اين حشرات " بانوي من " ، مي گويند. مثل حضرت مريم كه هميشه در نقاشي هاي قديمي رداي قرمز به تن مي كرد. 7 خال ما را به ياد 7 شادي و 7 غم مي اندازد. 

در قرون وسطي، دسته اي از حشرات به محصولات حمله مي كردند. كشاورزان براي مقابله با آنها از حضرت مريم كمك خواستند و دعا كردند تا بلكه مادر حضرت عيسي به آنها كمك كند. درست بعد از آن كفشدوزك ها همه حشرات بد را خوردند و محصولات را نجات دادند. كشاورزان از آنها با نام " سوسك هاي بانويمان مريم" ياد مي كردند. به همين دليل به آن ها " بانوي حشرات يا كفشدوزك" مي گويند پشت هاي قرمزشان وسيله اي براي پرواز است، اين رنگ از بالهايشان محافظت مي كند و زير آنها جمع مي شود. كفشدوزك هاي ماده از كفشدوزك هاي نر بيشتر غذا مي خورند. 

كفشدوزك هاي آسيايي 
بچه كفشدوزك ها 8/3 اينچ طول و 4/1 اينچ عرض دارند. نام اصلي آنها كفشدوزك هاي رنگارنگ است. و هركدام از آنها در رنگ و ظاهر كاملا متفاوت هستند. چهار بال كوچك آنها عموما زرد- نارنجي و يا نارنجي- قرمز است و عموما دانه هاي سياه رنگي دارد. لكه ها اكثرا كوچك هستند و كفشدوزك ها مي توانند حتي تا 18 لكه هم داشته باشند البته گاهي اوقات حتي يك لكه هم ندارند، بدون خالها اكثرا رنگ متمايل به زرد دارند در حاليكه خالدار ها عموما متمايل به زرد دارند در حاليكه خالدار ها عموما متمايل به قرمز هستند. كفشدوزك هاي آسيايي 2 تا 3 سال عمر مي كنند.